Wat maakt een schoen écht vegan? (Het is niet alleen het leer)

Als je bewuster gaat nadenken over wat er in de dingen zit die je draagt, zijn schoenen een plek waar het verrassend interessant wordt. De eerste neiging van de meeste mensen is controleren op leer — en dat is een goed begin. Maar een schoen bestaat uit behoorlijk wat verschillende onderdelen, en leer is maar een van de materialen van dierlijke oorsprong die erin kunnen zitten. Zodra je weet waar je op moet letten, kijk je nooit meer hetzelfde naar een schoenlabel.

Het goede nieuws: het is niet ingewikkeld. Je hoeft alleen te weten hoe een schoen is opgebouwd — en waar dierlijke materialen de neiging hebben zich te verstoppen.

Een schoen heeft drie onderdelen — check ze alle drie

Denk bij elke schoen aan drie afzonderlijke secties:

Het bovenwerk

De buitenste schil — alles wat je ziet als je een schoen van buitenaf bekijkt. Dit is het onderdeel dat de meeste mensen als eerste controleren, en terecht. Leer, suède, nubuck, shearling, wol: allemaal van dierlijke oorsprong, allemaal gangbaar in het bovenwerk. Synthetische alternatieven zijn het afgelopen decennium enorm verbeterd — veel zijn inmiddels duurzamer en waterafstotender dan de dierlijke versies. Bij een volledig vegan schoen is niet alleen het bovenwerk gemaakt van veganistische materialen, maar ook benodigdheden als lijm en kleurmiddel mogen geen dierlijke ingrediënten bevatten. Bij NAE werken we met materialen als Piñatex (gemaakt van ananasbladvezels), appelkleer, kurk en OEKO-TEX gecertificeerde microvezel — het bovenwerk is dus altijd diervrij, maar we hebben er ook hard aan gewerkt om het een echt interessant materiaal te maken, niet alleen een plastic vervanger.

De voering en het binnenzool

Het binnenste van de schoen — het deel dat je voet echt raakt. Dit is waar dierlijke producten zich stilletjes kunnen insluipen. Leren voering is gangbaar, zelfs in schoenen die van buiten volledig synthetisch lijken. Wol is ook een geval om op te letten: het deelt momenteel hetzelfde labelsymbool als katoen en polyester onder EU-regelgeving, waardoor het gemakkelijk over het hoofd wordt gezien. Onze voeringen zijn door en door gemaakt van OEKO-TEX gecertificeerde microvezel — hypoallergeen, geproduceerd zonder CO₂-uitstoot en als bonus: het helpt geurtjes voorkomen.

De buitenzool

De onderkant van de schoen. Bij de meeste casual en alledaagse modellen is dit rubber of synthetisch rubber — volledig vegan. Het wordt lastiger bij formeel schoeisel, waar lederen zolen in sommige nette schoenen nog steeds worden gebruikt als traditioneel kwaliteitskenmerk. Onze zolen zijn gemaakt van natuur- of synthetisch rubber of van gerecyclede materialen — zoals de gerecyclede tennisballen in onze Berlin- en London-sneakers, of de gerecyclede autobandenzolen (die eeuwig meegaan) op onze anatomische sandalen. Beide bevallen ons omdat ze vegan zijn — en omdat het gewoon logisch voelt om wegwerpmateriaal een tweede leven te geven als schoenzool.

Wat niet op het label staat

Hier wordt alles onzichtbaar.

De lijm

Elke schoen wordt bij elkaar gehouden met lijm — en historisch werden die lijmen gemaakt van dierlijk collageen: uitgekookte botten, huiden en bindweefsel. Vaak wordt er lijm gebruikt van dierlijke materialen — je mag schoenen dus niet zomaar vegan noemen, ook al zijn ze gemaakt van synthetische materialen. In de moderne productie is dit minder gebruikelijk, omdat synthetische lijmen goedkoper en eenvoudiger te verwerken zijn op schaal. Maar veel mainstream merken kunnen simpelweg niet bevestigen of hun lijmen vrij zijn van dierlijke bijproducten, omdat die informatie op productiesniveau zit en niet bij de winkelier. Wil je zeker weten dat de lijm ook vegan is, dan kun je ervoor kiezen om enkel bij vegan merken te kopen of het merk zelf te benaderen om te vragen of de lijm plantaardig is. Als een merk het niet weet, is dat op zichzelf al een veelzeggende reactie.

De kleurmiddelen

De meeste schoenen worden geverfd met synthetische kleurmiddelen, maar sommige merken gebruiken inkt en kleurstof van dierlijke oorsprong. Karmijn — een rood pigment gemaakt van fijngemalen schildluizen — duikt af en toe op in de mode. Het is niet gebruikelijk in schoeisel, maar het bestaat. Ook hier geldt: een merk met volledig inzicht in zijn toeleveringsketen kan je antwoord geven. Een merk zonder dat inzicht kan dat niet.

Dit is eigenlijk een van de redenen waarom wij vinden dat het ertoe doet waar en hoe schoenen worden gemaakt, niet alleen waarvan. Als je schoenen maakt in je eigen gecertificeerde werkplaatsen in Portugal, zoals wij doen, heb je een directe relatie met elke leverancier. Je weet welke lijm ze gebruiken. Greenwashing is helaas heel gewoon geworden in de schoenenwereld — woorden als «groen», «natuurlijk» of «bewust» klinken leuk, maar zeggen weinig zonder bewijs. Dat niveau van transparantie is moeilijk te simuleren — en moeilijk te bereiken als je toeleveringsketen zes landen en vijf aannemers omspant.

Hoe lees je de symbolen op een schoenlabel

In de EU moeten op elke schoen vier gestandaardiseerde pictogrammen staan, voor bovenwerk, voering en binnenzool, en buitenzool. Ze zijn klein, maar als je ze eenmaal kent, zijn ze makkelijk te lezen:

Het belangrijkste is alle drie de rijen op het label te controleren, niet alleen de eerste. Een schoen kan een ruit (synthetisch) tonen voor het bovenwerk en een dierenhuidsilhouet (leer) voor de voering — en als je niet alle drie bekijkt, mis je dat. Ook goed om te weten: als één materiaal 80% of meer van een sectie uitmaakt, hoeft alleen dat materiaal vermeld te worden. Een voering die grotendeels van leer is met een kleine synthetische component maakt dat dus niet meteen duidelijk. Vraag bij twijfel gewoon na.

Wat betekent «gecertificeerd vegan» eigenlijk?

Sommige schoenen dragen een onafhankelijk keurmerk — het bekendste is het PETA-Approved Vegan logo. Keurmerken zoals PETA-Approved Vegan of The Vegan Society garanderen dat de schoenen helemaal vrij zijn van dierlijke producten. Om het te mogen gebruiken, moeten merken bevestigen dat elk onderdeel van hun producten vegan is: de materialen, de voering, de lijmen, de kleurmiddelen. Keurmerken kosten geld — sommige zijn het echt waard, andere minder. Wat telt is of een merk echt kan waarmaken wat het beweert. Bij NAE controleren we elk materiaal dat in onze schoenen gaat. Alles wat we gebruiken, wordt door ons gecontroleerd en bevestigd vóór het de productie ingaat. Die verantwoordelijkheid zit ingebakken in hoe wij werken.

Praktische checklist voor je volgende schoenenaankoop

Of je nu in een winkel bent of online shopt, dit is wat je bekijkt:

• Bovenwerk: Zoek naar textiel- of ruitsymbolen, of omschrijvingen als «synthetisch», «microvezel», «vegan leer» of «canvas». Een dierenhuidsilhouet betekent leer.
• Voering: Controleer dit deel van het label apart van het bovenwerk. Textiel is meestal prima, maar als je wol wilt uitsluiten, bevestigt een korte vraag aan het merk dat. Ruit/synthetisch is altijd veilig.
• Zool: Bij alledaagse schoenen zelden een punt van zorg. Bij formele modellen: controleer of er leren zool of rubber staat.
• Lijm en kleurmiddelen: Staat op geen enkel label. Bij mainstream merken kun je het vaak gewoon niet weten. Bij dedicated vegan merken zou het gedocumenteerd moeten zijn — als een merk het je niet kan vertellen, zegt dat al iets.
• Certificering: Zoek ernaar op de productpagina, de doos of de website van het merk. Een merk dat het toont, heeft het verificatiewerk al gedaan — dan hoef jij dat niet meer te doen.

Kort samengevat

Leervrij betekent niet automatisch vegan. Een schoen bestaat uit lagen — buiten, binnen, zool, lijm — en dierlijke materialen kunnen in elk daarvan voorkomen. De merken die het vertrouwen waard zijn, zijn degenen die elke laag hebben doorgelicht en je precies kunnen vertellen wat erin zit.

Zodra je schoenen op deze manier begint te bekijken, zie je dat echte vegan schoenen niet simpelweg leer weglaten. Het is een fundamenteel andere manier van denken over hoe een schoen wordt gemaakt — en waarvan, van begin tot eind.