The Shoes You Already Own

De schoenen die je al hebt

Nae Vegan Shoes

In 2024 werden er wereldwijd 23,9 miljard paar schoenen gemaakt, volgens het World Footwear Yearbook: bijna drie voor elke mens op aarde

Geen van die paren was het paar bij jouw voordeur. Dat paar bestaat al, en daar gaat dit artikel over.

Het idee is niet nieuw. Het is zo vaak gezegd, geschreven en op katoenen tassen gedrukt dat het als een slogan dreigt te klinken, en we hebben er zelf ook versies van geschreven. Deze keer willen we daarom liever praktisch zijn: wat het echt inhoudt om schoenen te houden, te repareren en door te geven, waarom dat belangrijk is en wat je doet met het leren paar uit de tijd voordat je vegan werd.

Gedragen witte sneakers op een deurmat, in het zonlicht dat door de deur valt


De kosten van een paar dat al bestaat

Een schoen maken is meer werk dan het lijkt. Toen onderzoekers van het MIT in 2013 een doorsnee paar hardloopschoenen onderzochten, telden ze 65 losse onderdelen en meer dan 360 bewerkingsstappen. De CO₂-voetafdruk schatten ze op zo’n 14 kilo, grofweg evenveel als een gloeilamp van 100 watt die een week lang brandt. Meer dan twee derde daarvan kwam van de productie.

Bij de schoenen die je hebt, is dat allemaal al gebeurd. Wat ze aan materiaal, energie en arbeid hebben gekost, is uitgegeven. Wat nog openstaat, is wanneer het volgende paar gemaakt moet worden, en elke maand dat je het oude blijft dragen, schuift dat moment een stukje op. Daarom loont het om na te denken over kwaliteit die lang meegaat, over wat je wilt en wat je echt nodig hebt, en over de mogelijkheden die er zijn. En de kosten zitten niet alleen in wat je aan je voeten draagt.

Over een hele kledingkast loopt dat op. Het Europees Milieuagentschap telt kleding, schoeisel en huishoudtextiel samen en stelde vast dat hun consumptie in 2020 in Europa de vierde grootste impact op milieu en klimaat had, na voeding, wonen en mobiliteit. Als een van de manieren om dat te verminderen noemt het agentschap: deze producten langer in gebruik houden.


Soberheid is geen ontbering

Soberheid heeft een imagoprobleem. Ze doet denken aan ontbering, terwijl ze eigenlijk betekent dat je dingen helemaal benut: een paar dragen tot het versleten is, niet tot we er genoeg van hebben of een of andere digitale profeet (een influencer, zoals we dat nu noemen) ons vertelt dat het tijd is voor een nieuwe stijl. Henry David Thoreau zei het in een zin uit Walden die nog altijd werkt als vuistregel bij het winkelen:

«Ik zeg: pas op voor elke onderneming die nieuwe kleren vereist, en niet veeleer een nieuw mens in die kleren.»

Henry David Thoreau, Walden; or, Life in the Woods, hoofdstuk «Economy» (Boston: Ticknor and Fields, 1854), voor dit artikel vertaald uit het Engels

Bij veel mensen, vermoeden we, is een citaat van Thoreau genoeg om een hele reeks clichés op te roepen: een mengeling van wild dier en luie, ongewassen… nou ja, de rest kennen de meesten van jullie wel, samen met alle andere beelden die de clichés rond hem hebben opgebouwd. Wij hebben geen tijd voor clichés, en de dieren en de planeet evenmin. Thoreau had ook geen tijd voor de schijn: «Niemand is ooit in mijn achting gedaald omdat hij een lap op zijn kleren had.» Een geschaafde neus of een nieuwe hak is de schoenversie van die lap: het teken dat het paar gedragen is en nog altijd gedragen wordt.

Een versie voor vandaag: vraag je, voordat je iets koopt, af wat het nieuwe paar zou kunnen wat het oude niet kan. Soms is het antwoord echt. De zolen zijn op, de pasvorm is veranderd of het werk vraagt om een andere schoen. Vaak is het gewoon dat iets nieuws leuk zou zijn. Dat mag; het is alleen goed om het op te merken. Dat in elk geval. We stellen niet voor dat je net als Thoreau in een hut in het bos gaat wonen; alleen dat je goed nadenkt over je redenen.


Eerst repareren, dan vervangen

Schoenen begeven het zelden in één keer. Hakken slijten, zolen worden dun, naden laten los, inlegzolen worden plat. Het meeste daarvan is te repareren, en een goede schoenmaker kan meer dan veel mensen denken: nieuwe hakken en zolen, opnieuw gestikte naden, opnieuw lijmen, oprekken, nieuwe inlegzolen. Als je budget het toeliet, zou je dan elke keer een nieuwe auto kopen als je een lekke band hebt of als er aan de startmotor een klein onderdeel vervangen moet worden?

Sommige overheden zijn begonnen mee te betalen. Sinds november 2023 biedt Frankrijk een reparatiebonus voor kleding en schoenen: erkende reparateurs trekken die direct van de rekening af, van zo’n 7 euro voor een hak tot 25 euro voor een volledige verzoling. In de eerste zes maanden van de regeling ging 84% van de vergoede reparaties over schoenen.

Bovendien zorgt goed onderhoud ervoor dat reparaties minder vaak nodig zijn. Maak je schoenen regelmatig schoon, laat natte paren langzaam drogen, uit de buurt van de verwarming, en gun ze na elke draagdag een dag rust; de rest hebben we verzameld in onze onderhoudsgids.

Een schoenmaker repareert een schoen met handgereedschap


Het leren paar van vroeger

Vegan worden roept een lastige vraag op over de schoenen in de kast. Een paar leren laarzen weggooien maakt niets ongedaan: het dier is er hoe dan ook niet meer, en het enige wat de vuilnisbak verandert, is dat er eerder een ander paar gemaakt moet worden. Voor de hele kledingkast schreven we erover in Ik word veganist. En mijn kledingkast dan?, maar schoenen hebben enkele eigenaardigheden.

De eerste optie is ze blijven dragen tot ze op zijn. Veel mensen die vegan leven, doen dat, vooral met praktische paren: werkschoenen, wandelschoenen, de schoenen die je bewaart voor als het regent. Niemand is uitleg verschuldigd voor een paar dat jaren geleden is gekocht.

De tweede is ze doorgeven, als het niet meer goed voelt om ze te dragen. Hier verschillen schoenen van jassen: ze nemen de vorm aan van de voeten die erin lopen. Een nauwelijks gedragen paar is een mooi cadeau voor iemand uit je omgeving die anders nieuw leer zou kopen, of een goede donatie aan een kringloopwinkel of een opvanghuis. Een paar dat je al jaren draagt, heeft zich naar je voeten gevormd en heeft meestal meer nut voor jou dan voor wie dan ook.

Hoe dan ook blijft het paar in gebruik, en daar gaat het om. Wat het niet zou moeten doen, is in de vuilnisbak belanden terwijl er nog jaren draagplezier in zit.


Een tweede leven, tweedehands

Voor onze eigen schoenen is er het Pre-Loved-programma. Heb je schoenen of accessoires van NAE die je niet meer gebruikt, dan kun je ze naar ons terugsturen in ruil voor een tegoedbon van 25 euro. We controleren elk artikel, en maken schoon en repareren wat kan. Paren in uitstekende staat gaan weer in de verkoop tegen een lagere prijs, en de helft van de netto-opbrengst van die verkoop gaat naar lokale ngo’s. Paren die nog goed draagbaar zijn maar niet geschikt voor doorverkoop, worden via lokale ngo’s gedoneerd, en wat niet meer te redden is, wordt uit elkaar gehaald zodat de onderdelen gerecycled kunnen worden.

Tweedehands werkt ook andersom. Wie een gebruikt paar koopt, bij ons of ergens anders, geeft een paar dat al bestaat meer jaren gebruik. Enkele controles helpen: kijk naar slijtage aan hakken en zolen, check of de inlegzolen niet platgedrukt of los zijn (die zijn makkelijk te vervangen) en koop ergens waar je kunt retourneren, want maten verschillen per merk.

Een Pre-Loved-paar groene ADAR-wandelschoenen van NAE


In deze volgorde

Het Europese recht heeft er een naam voor: de afvalhiërarchie. De Kaderrichtlijn afvalstoffen van de EU legt vast wat er moet gebeuren met alles wat we zouden kunnen weggooien, en in welke volgorde. Preventie komt eerst, en daar hoort ook bij dat je dingen langer gebruikt en hergebruikt. Daarna komt voorbereiding voor hergebruik, dan recycling, en pas daarna energieterugwinning of verwijdering. Toegepast op een paar schoenen ziet dat er zo uit:

IN DEZE VOLGORDE1Blijven dragenen goed onderhouden2Reparerenhakken, zolen, naden, inlegzolen3Doorgevenweggeven, doneren of doorverkopen4Recyclenwat niet meer draagbaar is5Weggooienalleen als laatste redmiddel

De eerste stappen komen niet voor niets eerst, en ze zijn toevallig ook de goedkoopste. Maar de redenen zijn niet alleen praktisch of financieel. Het milieu is er nog een, en daarom legt de wet deze volgorde vast: de richtlijn noemt haar in het algemeen de beste optie voor het milieu als geheel. Het is ook geen abstracte kwestie, of alleen een verre, zoals het uitsterven van een of andere wilde soort op een plek die je je niet goed meer herinnert, even gezien in een documentaire waar je op een saaie zondagmiddag langs zapte, of de woestijnvorming die af en toe in het nieuws komt, altijd ergens ver weg. Het begint veel dichter bij huis, bij het paar bij je voordeur.


Als je toch een nieuw paar nodig hebt

Soms is dat zo. Zolen kun je niet eindeloos vervangen, voeten veranderen, en een nieuwe baan of een nieuw seizoen kan iets vragen wat je niet hebt. Als het zover is, gelden dezelfde gewoonten: koop minder paren en draag ze vaker, kies schoenen die je kunt laten verzolen en repareren, en verzorg ze vanaf de eerste dag. En natuurlijk: goedkoop is duurkoop. Koop iets wat lang meegaat, wat onder fatsoenlijke omstandigheden is gemaakt en niet om tegen elke prijs winst te maken, want die verborgen kosten betalen we uiteindelijk allemaal, de een meer dan de ander. Niemand leeft in een virtuele wereld, behalve misschien in de balansen van enkele grote bedrijven, en jij bent vrijwel zeker niet degene die daar beter van wordt.

En als je je afvraagt of die dag is aangebroken, kijk dan eerst naar beneden. Het paar dat je draagt, bestaat al. Laat het nog een eindje meelopen, als het het nog houdt.

Terug naar blog

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.

Het nieuwe seizoen is er.

AW26 is er. Shop nu de nieuwe collectie.

Shop AW26